اين باب بر كتاب ديگرى تكيه دارد كه به ما نرسيده و متعلّق به ابن طوير قيسرانى است . 103 به گفتهء مقريزى آخرين مؤلّف رشتهء خطط ابن متوّج معروف بوده 104 و ما به موقع خود اين سؤال را طرح كرديم كه چرا مقريزى از كتاب ابن دقماق كمك نگرفته است . مقريزى يك فصل را به مؤلّفان سلف در رشتهء خطط اختصاص داده و رابطهء خويش را با آنها تأييد مىكند . و نمىتوان گفتهء او را رد كرد ، زيرا گر چه مقريزى مورّخ و اقتصاددان و باستانشناس و متخصص ادبيّات عاميانه ( فولكلور ) بوده ، ولى در كتاب خطط جغرافياى تاريخى مقام اوّل دارد و به همين جهت ضمن گفت و گو از نوشته‌هاى جغرافيايى ، وى را به عنوان بزرگترين مؤلّف خطط ياد مىكنيم ، رشته‌اى كه به دين و نقشه نگارى و تاريخ پيوستگى دارد و در مصر اسلامى رونق فراوان داشت . در اثناى قرن هفدهم كتاب مقريزى دست كم دو بار مختصر شد و مطالبى بر آن افزودند . 105 حتّى به قرن نوزدهم به على پاشا مبارك برمىخوريم كه كتاب الخطط التوفيقية را به روش مقريزى تأليف كرده و مكمّل مكتب وى بود . در ميان معاصران مقريزى و نمايندگان مكتب تاريخى مصر كسانى بودند كه تا حدّى به جغرافيا توجّه داشتند ، ولى البتّه در اين مرحله به پايهء مقريزى نرسيدند . به عنوان نمونه بدر الدّين عينى ( 1360 - 1451 / 762 - 855 ه . ) را ، كه در منصب احتساب رقيب مقريزى بود ، ياد مىتوان كرد . 106 در واقع در مورد نوشته‌هاى جغرافيايى چيز زيادى دربارهء او نمىتوان گفت ، ولى شخصيّت او تا حدّى جالب است ، زيرا نشانهء دورانى تازه و تولد روابط فرهنگى نوين است كه ادب عربى را با استانبول دور پيوند مىدهد . عينى در شهر كوچك عينتاب ، ما بين حلب و انطاكيه ، تولّد يافت . به سبب نزديكى مولّدش با مرز تركيه در سنّ نوجوانى زبان تركى را نيك آموخته بود و در مسير زندگانى وى تاثير فراوان داشت . نزديك به سى سال مقيم قاهره بود ؛ زمانى به تصوّف گراييد ، مدّتى به تدريس پرداخت ، وقتى شغل قضا گرفت ، و بار ديگر محتسب و بالاخره ناظر اوقاف شد . و دو معاصر معروف وى ، ابن حجر و مقريزى ، در اين منصبها با وى رقابت داشتند . عينى از دانستن تركى فايدهء بسيار برد . عربى و تركى را خوب مىنوشت و به همين جهت نزد سلاطين مماليك - كه عربى را خوب نمىدانستند و ترجيح مىدادند هنگامى كه عينى با مهارت تمام تاريخ خويش را به تركى ترجمه مىكرد مستمع او باشند ، و به احتمال قوى از ارزش قصايد عربى كه در ستايش آنها مىسرود غافل بودند - تقرّبى يافت . شايد به علّت آشنايى با زبان تركى بود كه يك بار رياست هيئتى را كه به سفارت سوى استانبول مىرفت به دو تكليف كردند . عينى به عنوان مؤلّف چند كتاب تاريخى شهره شد كه عقد الجمان فى تاريخ اهل الزّمان از همه مهمتر است . اين كتاب يك تاريخ عمومى است در چهار جلد مفصّل در تاريخ بشر از